Woonkastelen op Zuid

Woonkastelen op Zuid, stedelijk wonen in de Landtong

Het woningbouwcomplex De Landtong in Rotterdam vormt een van de grootste projecten van de Kop van Zuid. Het gebouw dat medio jaren negentig in gebruik werd genomen en bezorgde de Kop een krachtige gedaanteverwisseling. 

Door het verplaatsen van de havenactiviteiten richting de Noordzee, raakten op de zuidoever van de Maas omvangrijke grondoppervlakken in onbruik. De achtergebleven havengronden verwaarloosden intussen tot een desolaat en anoniem gebied, reden voor Stichting Air om er in 1982 al een manifestatie aan te wijden. Internationale architecten als Aldo Rossi, Oswald Mathias Ungers en Josef Kleihues werden gevraagd een visie op het gebied te geven. De gemeente Rotterdam kreeg pas echt oog voor het gebied aan het eind van de jaren tachtig. Stedenbouwkundige Teun Koolhaas ontwikkelde een masterplan waarin wonen, werken en recreëren de programmatische basislaag vormden van een nieuw stedelijk leefgebied. Het monofunctionele haventerrein zou hierdoor gerevitaliseerd worden tot een woongebied van stedelijke allure. Riek Bakker, supervisor voor het gebied hield de hoge ambities voor het gebied levend. Ze stelde een kwaliteitsteam in dat de integrale kwaliteit van de Kop van Zuid bewaakte. 

“Op Zuid woonden de boeren, die er in een ver verleden aankwamen uit Zeeland en Brabant.”

De positie van deze nieuwe stadswijk heeft in Rotterdam altijd gevoelig gelegen. Op Zuid woonden de boeren, die er in een ver verleden aankwamen uit Zeeland en Brabant. Een echte Rotterdammer waagde zich niet op Zuid. Mogelijk verklaart dit waarom de ambities meteen hoog werden ingezet. Met slogans als ‘De sprong naar Zuid’ en ‘Manhattan aan de Maas’ moest de Rotterdamse bevolking verleid worden. Als het gebied vorm begint te krijgen spreekt Bakker nuchter van een ongedeelde stad waarin de Maas het centrum vormt.

Frits van Dongen kreeg de opdracht een ontwerp te maken voor De Landtong. Hij vertaalde de opgave in een sculpturaal ensemble van opengewerkte bouwblokken. De onderlegger die honderd bij vierhonderd meter meet, is opgedeeld in vier segmenten. Een daarvan vormt een openbaar toegankelijk plein. De woningen omsluiten de binnenterreinen waarin parkeerplaatsen en zes tennisbanen als enclaves liggen opgesloten. De samenvoeging van deze programmatische delen ademt een stedelijke sfeer uit, zonder in anonimiteit te vervallen. Met behulp van verschillende ontwerpmiddelen is de opeenstapeling van woningen verkleind tot menselijke proporties. 

“Een labyrint aan gangen, lichtschachten en galerijen speelt zich af achter de gevels.”

Gesitueerd tussen twee voormalige havenbekkens, toont het sculpturale gebouw zich groots en robuust. Onwillekeurig doet het denken aan een door een gracht omringd kasteel. Een labyrint aan gangen, lichtschachten en galerijen speelt zich af achter de gevels. Maar is dat niet het plezier van een kasteel, waar zich achter elke deur een onbekende gebeurtenis kan afspelen? Voor ze hun appartement bereiken, hebben de meeste bewoners nog een spannende tocht te gaan. Daar eenmaal aangekomen wordt de moeite beloond en geeft de woning het zicht op de stad prijs.

Door de toepassing van een speciaal ontwikkelde baksteen en een beperkt aantal details is het gelukt de grootschaligheid van De Landtong te verkleinen tot menselijke proporties. Zonder buitenlandse inbreng zijn de hoge gemeentelijke ambities gecondenseerd in een gebouw met stedelijke allure. Het is een Nederlandse architect gelukt een gebouw te maken dat de ‘boerenzij’ nieuw leven inblaast.

Tekst: bas kegge

Meer weten over de geschiedenis van de Kop van Zuid?
Lees dit artikel van het Stadsarchief Rotterdam